1. Uzaklaşan-Ayrılan Levhalar: Birbirinden uzaklaşan levhalar, aralarına astenosferden gelen eriyik kayaçların sızdığı yarıklar oluşturur. Bu eriyik yüzeye çıktıkça katılaşır ve yerkabuğuna eklenir. Astenosfer’den gelen eriyik kuvvet uygulamaya ve böylece levhalar birbirinden ayrılmaya devam eder. Bu ayrılma genelde daha ince olan okyanus tabanında görülür ve Atlas Okyanusu ortasındaki sırt buna çok iyi bir örnektir. Bu ayrılma kıtada meydana gelirse yeni bir okyanus tabanı oluşuyor demektir. Doğu Afrika’daki ayrılma henüz bir deniz oluşması için yeterli değilse de, gidiş o yöndedir. Bu tür ayrılmalar, Astenosfer’den gelen eriyiğin katılaşarak Litosfer’e dönüşmesine ve levhanın büyümesine neden olur. Uzaklaşan levhalar arasında litosfer çok ince olduğu için, buralarda büyük depremlere yol açacak enerji birikimleri olmaz. Buradaki depremlerin odakları çoğu zaman yüzeye yakındır. 

2. Yakınlaşan-Çarpışan Levhalar: Levhaların birbirine yaklaşması ve çarpışması ise üç şekilde olabilir:

• Okyanusal ve kıtasal levha karşılaşmalarında, daha yoğun olan okyanusal levha ( yoğunluğu 2.8–3.0 gr/cm3 ), kıtasal levhanın ( yoğunluğu 2.7 gr/cm3 ) altına dalar (subduction). Alta dalan kısım derinlere indiğinde ergimeye başlar ve bu magmanın bir kısmı, kıta tarafında yanardağ kümelerinin oluşumuna neden olur. Güney Amerika Levhası’nın altına dala Nazca Levhası’nın yol açtığı And Dağları buna bir örnektir.
• İki okyanusal levhanın karşılaşmasında da, yine bir levha diğerinin altına dalar. Yukarıdakine benzer şekilde yüzeye çıkan magma okyanus tabanında yanardağlar oluşturmaya başlar. Eğer bu aktivite devam ederse, yanardağ okyanus yüzeyini aşabilecek yüksekliğe erişir ve adalar oluşur. Filipinler’deki birçok volkanik ada bu şekilde oluşmuştur.
• İki kıtasal levhanın karşılaşmasında ise, genellikle levhalardan hiçbiri diğerinin altına dalmaz. Levhaların arada sıkışan bölümleri yeni dağlar oluşturur. Himalayalar’ın halen süren oluşumu buna iyi bir örnektir. Yakınlaşan ve çarpışan levhaların sınırlarında oluşan depremler çok değişik derinliklerde büyük depremler oluşur.

3. Yanal yer değiştirme (Yanal Sıyırma): İki levhanın birbirini sıyırarak yer değiştirmesi sırasında Litosfer’de artma veya azalma olmaz. İki levha arasındaki sürtünme çok fazla olduğu için harekete belli bir süre direnç gösterirler. Bu bölgede artan gerilim periyodik büyük depremler ile çözülür. Kuzey Anadolu fay hattı ve Kaliforniya’daki San Andreas fay hattında bu tip levha hareketi gözlenir. Bu tip levha hareketlerinde oluşan depremlerin odakları çoğunlukla yüzeye yakın veya orta derinliktedir. Sürtünme ve kırılma uzunca bir hat boyunca oluşabileceği için büyük depremler meydana gelebilir.

4.Sıcak Noktalar ( Hotspots ): Depremlerin ve volkanik aktivitenin büyük bir kısmı levha sınırları çevresinde oluşur. Ancak volkanik aktivitenin büyük bir kısmı levha sınırları çevresinde oluşur. Ancak volkanik kökenli olan Hawaii ve çevresindeki adalar örneğinde olduğu gibi levha sınırlarına çok uzak volkanik oluşumlar da vardır. Bunlar mantoda sıcaklığı çok yüksek olan ve bu nedenle sıcak nokta adı verilen küçük bölgelerden yerkabuğu dışına kadar yükselen magma etkisiyle oluşur. Levhalar hareketli ama sıcak noktalar sabit olduğu için sıra sıra yanardağlar veya yanardağ adaları ortaya çıkar. Levha hareketlerinin incelenmesi sayesinde bugün, büyük depremlerin %90’nın nerelerde olacağı tahmin edilmektedir. Ancak zamanlarını kestirmek için levha sınırlarındaki davranışların detaylı incelenmesiyle kısmen mümkündür.

Aşağıdaki Resimde Dünyadaki Deprem Levhaları ve Bu LevhalarınNasıl Hareket Ettileri Gösterilmiştir.

Bu Grafikte ise, Deprem Levhalarının Nasıl Harekete Geçtiği Görülmektedir.

Yukarıdaki şekil ve resimlerdende anlaşılacağı gibi deprem levhaları çok karmaşık yapıya sahiptirler. Bu yüzden deprem felaketinin; ne zaman, hangi şiddette ve nasıl olacağı kestirilemez. Ancak levha hareketlerinin takibi ile tahminler ileri sürülebilmektedir. Deprem levhaları ile ilgili olarak Türkiyedeki deprem levhaları ve dünyadaki deprem levhaları ile ilgili daha ayrıntılı bilgiler istiyorsanız; aşağıdaki linklere tıklayarak bu bilgilere ulaşabilirsiniz.

• Türkiye Deprem Levhası ve Hareketleri
• Dünya Deprem Levhası ve Hareketleri

Tags: Deprem, deprem hareketleri, deprem levhaları, deprem nedir, depremler, felaket, levha yapısı